DİDİM (DIDYMA) Didim, bugün şehir yaşantısında sıkışıp kalan insanların tatil yaptığı bir sayfiye beldesi olarak bilinir. Ama aslında ismini, tarihin en büyük bilicilik merkezi olan Apollon Tapınağı olarak da bilinen Didyma'dan almıştır.
Persler tarafından imha edilen ilk tapınağın yerine Büyük İskender'in emri ve desteğiyle eskisinden daha büyük, daha muhteşem bir tapınak yapılmış; ancak 600 yıl çalışılmasına karşın bitirilememiş. Çünkü burada köleler yerine maaşlı işçiler çalışmış ve işçiler de maaşlarını yeterli bulmayınca tarihin ilk grevi burada yaşanmış! Zaman zaman yaşanan bu grevler nedeniyle 70 ton ağırlığında mermerlerin taşınması, işlenmesi ve yerine konması aksamış. M.S. 350'li yıllarda ise Hıristiyanlık iyice yayıldığından böyle bir bilicilik merkezine gerek kalmamış.
Tapınak, antik çağ mimarisinin baş yapıtlarından biri. 20 m. yüksekliğinde, 2 m.den fazla çapı olan 122 adet İon düzeninde sütun mermer blokları 40 km. ilerideki Beş Parmak Dağları'nın eteklerinde bulunan Heraklia'dan getirilmiş. Bu tapınak bitirilebilseydi dünya'nın 8. harikası olabilirmiş.
HERAKLİA Heraklia M.Ö. 350'de Karia kralı Mausolos'un emriyle kurulmuş bir liman şehri. Latmos Körfezi'ne (Bugünkü Bafa Gölü) adını veren Latmos şehrindeki insanlar buraya zorla yerleştirilmiş. Bu insanların en önemli geçim kaynağı kendi ocaklarından çıkardıkları mermeri Miletos ve Didyma'ya satmakmış. Ancak Büyük Menderes Irmağı'nın getirdiği alüvyonların körfezin ağzını kapatması nedeniyle Heraklia önemini yitirmiş. Bugüne kalanlarsa, oldukça iyi korunmuş Athena Tapınağı ve Helen Dönemi'nde yapılan uzun şehir surları...
Beş Parmak Dağları ve Bafa Gölü birbirini tamamlayan öyle harika bir belde ki Tanrı Zeus'un kızı Ay Tanrıçası Selen bile burada çoban Endymion ile büyük bir aşk yaşamış!
EUROMOS Söke-Milas-Bodrum karayolu üzerinde; ama çoğu kez yanından geçip gidilen talihsiz bir Karia şehri "Euromos". Ama görülmeye değer bir yer. 16 Korinth düzeninde sütun üzerinde yükselen Zeus Tapınağı, bölgede meydana gelen onca depreme rağmen oldukça iyi korunmuş. Ve çağırıyor yoldan geçenleri: "Gelin, görün ve dinleyin hikayemi".
IASOS İassos M.Ö. 9.yy.'da Argos'lu Argonantlar tarafından kurulmuş ve daha sonra Miletos'un egemenliğine girmiş.M.Ö. 5.yy.'da Atina'ya, M.Ö. 4.yy'da Halikarnas Kralı Mausolos'a bağlanmış.
Roma Dönemi'nde ise Küçük Asya eyaletinin vergi memurluğu merkezi olarak biliniyor.Zengin bir kent olan Iassos özellikle tuzlu balık ticareti yaparmış.Balık pazarı öylesine önemliymiş ki şehirde konser veren ünlü bir müzisyenin konseri, balık pazarının açıldığını duyuranzilin çalmasıyla yarım kalmış; çünkü tiyatroda kimse kalmamış!
